Politico: Ο φόβος για «παράθυρο ευκαιρίας» του Πούτιν και το τεστ στο ΝΑΤΟ

Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με το βλέμμα στραμμένο στη Μόσχα και τις επόμενες κινήσεις του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ανάλυση του Politico καταγράφει έναν διάχυτο - αν και όχι ομοιόμορφο -προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: μήπως η συγκυρία των επόμενων ετών συνιστά ένα «παράθυρο ευκαιρίας» για τη Ρωσία να δοκιμάσει τα όρια του ΝΑΤΟ και τη συνοχή της Δύσης.

Η «εύθραυστη» συγκυρία και το timing της Μόσχας

Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους και διπλωμάτες που επικαλείται το δημοσίευμα, η επόμενη διετία θεωρείται κρίσιμη. Από τη μία πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ακόμη σε φάση ενίσχυσης των αμυντικών της δυνατοτήτων, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2030. Από την άλλη, οι διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζονται, ιδίως υπό την πολιτική στάση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επανειλημμένα εκφράσει σκεπτικισμό για τον ρόλο του NATO.

Αυτή η «μεταβατική φάση» είναι που, σύμφωνα με ορισμένες ευρωπαϊκές φωνές, θα μπορούσε να εκληφθεί από το Κρεμλίνο ως ευκαιρία. Ο Φινλανδός ευρωβουλευτής Mika Aaltola μιλά ανοιχτά για ένα πιθανό «ρωσικό παράθυρο ευκαιρίας», επισημαίνοντας ότι η Ευρώπη δεν έχει ακόμη πλήρως αναλάβει την ευθύνη της άμυνάς της, ενώ οι ΗΠΑ εμφανίζονται λιγότερο προβλέψιμες.

Όχι απαραίτητα πόλεμος, αλλά «γκρίζες ζώνες»

Παρά τις ανησυχίες, η κυρίαρχη εκτίμηση σε επίπεδο στρατιωτικών και διπλωματικών κύκλων δεν είναι ότι η Ρωσία ετοιμάζεται για μια ευθεία, μεγάλης κλίμακας επίθεση σε χώρα-μέλος του NATO.

Αντίθετα, το πιθανότερο σενάριο αφορά κινήσεις χαμηλότερης έντασης, σχεδιασμένες ώστε να εκμεταλλευτούν τα «γκρίζα σημεία» της Συμμαχίας. Ενέργειες που δεν θα είναι ξεκάθαρο αν συνιστούν ένοπλη επίθεση - και άρα αν ενεργοποιούν το Άρθρο 5, τη ρήτρα συλλογικής άμυνας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ρωσία θα μπορούσε να επιχειρήσει να σπείρει πολιτική διχόνοια εντός της Συμμαχίας, δοκιμάζοντας την ενότητα και την ταχύτητα αντίδρασης των συμμάχων.

Τα πιθανά σενάρια: Από drones έως «σκιώδεις» επιχειρήσεις

Οι μορφές που θα μπορούσε να λάβει μια τέτοια κλιμάκωση είναι πολλαπλές και, κυρίως, ασύμμετρες. Σύμφωνα με την ανάλυση:

• Επιθέσεις με drones που δεν απαιτούν φυσική διείσδυση στρατευμάτων
• Επεισόδια στη Βαλτική Θάλασσα, όπου η γεωγραφία και η ναυσιπλοΐα δημιουργούν περιθώρια αμφισβήτησης
• Δραστηριότητες στην Αρκτική ή σε απομονωμένες περιοχές με περιορισμένη στρατιωτική παρουσία
• Χρήση του λεγόμενου «shadow fleet» για επιχειρήσεις που κινούνται στα όρια νομιμότητας και στρατιωτικής δράσης

Η λογική πίσω από αυτές τις επιλογές είναι σαφής: μέγιστη πολιτική πίεση με ελάχιστο άμεσο στρατιωτικό ρίσκο.

Ο παράγοντας Ουκρανία και η «επικίνδυνη φθορά»

Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία αποτελεί κομβικό στοιχείο της εξίσωσης. Από τη μία, έχει αποδυναμώσει τη ρωσική στρατιωτική ισχύ, περιορίζοντας - θεωρητικά - την ικανότητα για ένα δεύτερο μέτωπο.

Από την άλλη, όπως σημειώνει ο Mika Aaltola, η φθορά μπορεί να καταστήσει τη Ρωσία πιο απρόβλεπτη. Η ανάγκη για «διέξοδο» από έναν παρατεταμένο πόλεμο ενδέχεται να οδηγήσει σε επιλογές κλιμάκωσης σε άλλα μέτωπα, όχι ως ένδειξη ισχύος αλλά ως στρατηγική αναδιάταξη.

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Gabrielius Landsbergis εκτιμά ότι η Μόσχα θα μπορούσε να επιδιώξει «οριζόντια κλιμάκωση», ανοίγοντας νέα εστία έντασης για να αποφύγει μια δυσμενή διαπραγμάτευση στην Ουκρανία.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και η πολιτική αβεβαιότητα

Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών αποτελεί τον πιο καθοριστικό παράγοντα. Οι συζητήσεις περί μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, καθώς και η γενικότερη ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για το ΝΑΤΟ, ενισχύουν την αίσθηση αβεβαιότητας.

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Donald Tusk μιλά για «διάλυση της διατλαντικής κοινότητας» ως τη μεγαλύτερη απειλή, αποτυπώνοντας την ανησυχία ότι η Ευρώπη ίσως χρειαστεί να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος άμυνας σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Παράλληλα, οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ - όπως οι ενδιάμεσες εκλογές - ενδέχεται να επηρεάσουν τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στην Ευρώπη και την Ουκρανία.

Διχασμός και διαφορετικές αναγνώσεις

Δεν συμμερίζονται όλοι πάντως την ίδια αίσθηση επείγοντος. Χώρες όπως η Φινλανδία και η Λιθουανία εμφανίζονται πιο ανήσυχες, λόγω γεωγραφικής εγγύτητας με τη Ρωσία.

Αντίθετα, πιο συγκρατημένη είναι η προσέγγιση άλλων κρατών και αξιωματούχων του NATO. Ο πρόεδρος της Εσθονίας Alar Karis εκτιμά ότι η Ρωσία δεν διαθέτει αυτή τη στιγμή επαρκείς πόρους για ένα δεύτερο μέτωπο, ενώ διπλωματικές πηγές θεωρούν «εξαιρετικά απίθανο» ένα άμεσο χτύπημα σε χώρα της Συμμαχίας.

Ωστόσο, ακόμη και οι πιο καθησυχαστικές φωνές αναγνωρίζουν τον κίνδυνο λανθασμένων υπολογισμών - μια παράμετρος που ιστορικά έχει οδηγήσει σε κλιμακώσεις.

Η συζήτηση στην Ευρώπη κινείται ανάμεσα σε δύο άκρα: τον κίνδυνο υπερβολικού συναγερμού που θα ενισχύσει τη ρωσική στρατηγική φόβου, και τον κίνδυνο εφησυχασμού που θα αφήσει κενά στην άμυνα.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ήδη προειδοποιήσει ότι χώρες της Βαλτικής θα μπορούσαν να αποτελέσουν πιθανούς στόχους, λόγω της στήριξής τους στην Ουκρανία.

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την ανάλυση είναι ότι, ακόμη κι αν ένα άμεσο στρατιωτικό χτύπημα θεωρείται απίθανο, η Ευρώπη καλείται να κινηθεί ταχύτερα στην ενίσχυση της άμυνάς της και στη διατήρηση της πολιτικής της συνοχής.

Γιατί, όπως συνοψίζουν αξιωματούχοι, το πραγματικό ρίσκο δεν είναι μόνο η πρόθεση της Μόσχας - αλλά και το ενδεχόμενο λάθους εκτίμησης σε μια περίοδο ήδη αυξημένης έντασης.